“Onze cultuur moet veranderen.”
Het is een zin die ik regelmatig hoor aan directietafels. En meestal volgt daarna een traject. Een set kernwaarden. Inspiratiesessies. Posters. Soms een leiderschapsprogramma. En toch blijft het effect vaak beperkt. Niet omdat de intentie en de urgentie ontbreekt. Maar omdat cultuur geen project is. Cultuur is het optelsom van dagelijks gedrag: Van wat wordt gedaan, van wat wordt beloond, van wat wordt genegeerd, van wat wordt toegestaan.
Wat ik in de praktijk zie, is dat cultuurverandering strandt op drie punten.
- Ten eerste: het blijft abstract. Woorden als eigenaarschap, vertrouwen en samenwerking krijgen geen concreet gedragsanker.
- Ten tweede: leiderschap verandert onvoldoende mee. Terwijl juist daar het verschil wordt gemaakt. Medewerkers kijken niet naar de posters met woorden, waarden en illustraties. Ze kijken naar het MT.
- Ten derde: systemen blijven ongemoeid. KPI’s, overlegstructuren, besluitvorming en beloningsmechanismen blijven hetzelfde. Dan wint het systeem altijd van de bedoeling.
Echte cultuurverandering vraagt iets anders.
- Het maken van gedragsankers en gedragsafspraken: ‘Uit welk gedrag blijkt bijvoorbeeld ‘effectieve samenwerking’. Ik zeg altijd: ‘Gedrag kan je horen en zien’! Dus maakt het concreet. Populair gezegd: Des te concreter des te beter! Dan weet een ieder hoe het gewenste gedrag, zowel bij aanwezigheid als bij afwezigheid (verzuim), eruit ziet. En kan je je erover verwonderen en op aanspreken als het niet past bij wat je van jezelf en de ander verwacht en met elkaar hebt afgesproken.
- Dat leiders bereid zijn hun eigen gedrag onder de loep te nemen, dat processen en governance worden herijkt.
- Dat het gesprek structureel wordt gevoerd, ook als het schuurt.
- En misschien nog wel belangrijker: dat er keuzes worden gemaakt. Niet alles tegelijk willen veranderen, maar scherp prioriteren waar het echt om gaat.
In trajecten waar dit lukt, zie je geen snelle transformatie. Je ziet iets beters. Bewustwording en consistente beweging. Ik noem het ook wel eerst moet de ’trendbreuk’ ontstaan en dan is het een kwestie van volhouden en consequenties verbinden als mensen oud gedrag laten zien. Er ontstaat meer congruentie tussen woorden en daden. Meer rust en duidelijkheid. Cultuur verandert niet door te roepen wat we willen zijn. Cultuur verandert wanneer leiders anders gaan doen. Dat vraagt lef. En uithoudingsvermogen.
👉 Als je kijkt naar jullie organisatie: Waar zit het grootste verschil tussen wat jullie zeggen belangrijk te vinden en wat dagelijks zichtbaar is in gedrag?